صور الصفحة
PDF
النشر الإلكتروني

104

'ΑΣΠΑΣΙΟΥ ΣΧΟΛΙΩΝ ΕΙΣ ΤΑ ΗΘΙΚΑ ΤΟΥ

'ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ 'ΕΠΙΤΟΜΗ.

E Codd. MSS. Græce primus edidit H. Hase, Sta

tuarum antiquarum Dresda publicus Custos.

No. II.—[Concluded from No. LVI.] An librum secund. Ethicorum Nicom. P. a. et P.6, sine titulo. VR. a. fol. 61. b. VB. 111 b. Fl. a. εις το β. 'Αριστοτέλ. Ηθικών, idem Fl. b. fol. 362 b. Οmnes ita ordiuntur: Διττής δε της αρετής ούσης καθάπερ ειρήκαμεν, επειδή της ψυχής δύο μέρη εισί, το μέν λόγον έχον, το δ' ού, δίττη και η αρετή

Nic. ii, 1. P. a. fol. 32 a. VB. f. 111 b.
Ρ. b. fol. 28 a.

FI. b. 362 b. "Ινα δε δήλον γένηται πώς λέγει μη παραγίνεσθαι φύσει, διαιρετέον πωσάχως το φύσει. Φύσει γαρ λέγεται υπάρχειν, όσα αεί συνυπάρχη, οίον φύσει πάν το βαρύ κάτω φέρεσθαι και το κούφον άνω καθ' έτερον δε τρόπον λέγεται φύσει και ο εξ αρχής μη συνυπάρχει, από δέ τινος χρόνου παραγίνεται ως επί το πλείστον μηδεν ήμών πολυπραγμονούντων μήτε δι' έθους μήτε δια' διδασκαλίας, οίον οδόντων φύσις και γενείων. άλλως δε λέγεται φύσει, ου επιδεκτικοί έσμεν. ούτως και τα εναντία τώ αυτά γίνονται φύσει, οίον νόσος και υγιεία των δεκτικό σώματι. έτι δε λέγεται φύσει προς και μάλλον το δεκτικόν πέφυκε και προς και έχει από της φύσεως αφόρμας μάλλον. ούτως δε και η υγιεία μεν φύσει, ή δε νόσος παρά φύσιν γίνεται στέρησίς τις ουσα της υγιείας.

Ad 1. ii. c. 3. Commentarius, cujus versio Latina legitur partim apud Felicianum p. 42. (ed. Paris.)

Ρ. b. 31 a.
VR. a. fol. 736.
V. b. f. 114 b.

FI. b. f. 368 a. « Περί ηδονάς δε και λύπας έστιν η αρετή.ου τούτο λέγων ότι δια τούτο εστι περί ηδονας και λύπας, επειδή ακολουθούσι ταϊς καλαϊς ενεργείαις αι επ' αυτάς ηδοναι. αλλά τούτο μεν σημείον έθετο των αρετών. εικότως δε ακολουθείν λέγεται ταϊς καλαϊς ενεργείαις τας επ' αυταίς 3 ηδονάς. Επειδή περί ηδονάς και λύπας εστίν η ηθική αρετή, της γαρ αυτής έστι και περί ηδονάς και λύπας είναι το προσήκον μέτρον

1 Car. δια FI. b. 2 Desinit in his verbis monens in marg. με τα πέντε φύλλα ευρήσεις το Tómsvoy : leguntur reliqua f. 368, recto.

3 P. a. αυτων.

αιρουμένων των ηδονών και των πόνων και ακολουθεϊν ταϊς ενεργείαις αυταίς την ηδονήν. 'Απορήσειε δ' άν τις πως έστι περί ηδονάς και λύπας, η ηθική αρετή. ου γαρ δη ή διανοητικής αύτη γαρ φάνερον ως ουκ έστι περί ήδονας και λύπας. ή δε ηθική πώς αν είη περί ηδονάς και λύπας; άραγε ώσπερ όργανα, καθάπερ αν είπoι τις την αυλητικήν είναι περί αυλούς, την δε τεκτονικής περί πελεκών ή πρίονα και τα ' άλλα όργανα, και μάλλον ώσπερ υποκείμενον και ύλην. όν τρόπον ή μέν μουσική περί μέλος εστίν, ή δε γεωμετρία περί μέγεθος. "Οργανον μεν ουν της αρετής φάνει και την ηδονήν και την λύπην ουκ εύλογον. επ' ουδέν γαρ χρήται αυταίς ως οργάνοις.3 μάλλον δε έoικεν είναι της αρετής υποκείμενα ούτως, ως τη μουσική τα μέλη. την γαρ ενέργειας ποιεί τε περί τε τα πάθη και τας πράξεις, και την τούτων συμμετρίαν, καθάπερ μουσική περί τα μέλη των ούν υποκειμένων εστί και ύλης λόγον εχόντων τα πάθη, ου μόνον δε τα πάθη ώσπερ έφαμεν, αλλά και αι πράξεις, έπει γαρ πάντι5 πάθει έπεται ηδονή και λύπη, ώσπερ προελθων ερεί, είκότως περί ηδονάς και λύπας εστίν η ηθική αρετή ώσπερ υποκείμενα.

*Αξιον και τούτο ζητήσαι και πώς λέγεται, πάντι πάθει έπεσθαι ηδονήν και λύπην και ένιοι μεν γαρ ηγήσαντο γενικώτατα είναι δύο ταύτα πάθη κατά τον Αριστοτέλης, ούτως δε γενικά, ώστε διαιρείσθαι 7 το μεν πάθος εις δύο πάθη, ηδονήν και λύπην, τα δε άλλα πάντα πάθη εις ηδονήν ανάγεσθαι και λύπην. οίον οργήν μεν και φόβον εις λύπην, θάρσος δε εις ηδονήν. την δε επιθυμίαν κοινόν τι είναι έκ λυπης και ηδονής κατά μέν γαρ την ένδειαν λύπη παρέστι το επιθυμούντι, κατά δε την ελπίδα ηδονή.

Tunc pergit fol. 38 a. P. a., VR. a. 74 b.V.b. 116 a. Διο πειρώνταί τινες λέγειν μή είναι αυτά γένη μηδε την πρώτην διαίρεσιν τών πάθων εις τούτο είναι αλλά τον Αριστοτέλης λέγειν, παρέπεσθαι αυτά τους πάθεσιν ούτως, ως τη μέν υγιεία παρέπεται η εύχροια, τη δε νόσο η δύσχροια. επισκεπτέον δε περί τούτων έχει δε η επιθυμία, ώσπερ είρηται μίξιν τινα ηδονής και λύπης και ο θυμός. Και γαρ αυτός δοκεί μεθ' ηδονής γίνεσθαι και λύπης» δηλοί δε και "Ομηρος λέγων, και

ώστε πολύ γλυκίων μέλιτος9 καταλειβομένοιο

ανδρών έν στήθεσσι, και τα εξής. όρα δε μη ούτως βέλτιον άνωθεν λαβείν τί ποτέ εστι το πάθος και τίνα αν αυτού γένοντο ταιο είδη. ίσως γαρ αληθώς φανείται των άλλων γεγί

' την αρετήν in textu ; in marg. ή βίβλ. εκάτερα. φάμεν Ρar. Codd. 3 όργανον Par. Codd.

4 VR. a. et Ρar, ποιείται. 5 P. b. et VR. a, in textu Tontoy sic. 6 VA. et Ρar. ζητης. 1 V. b. διακείσθαι. 8 Cf. Comm. Αld. 34. a. 1. 38. Fol. 44. a. 12. 9 VR. a, in textu μέντοι, in marg. π. γλυκ. κατά μέλιτος λειβομένοιο, η βιβλ.

10 tà car. Rom. et Flor. Codd.

κώτατα' ηδονή και λύπη. οι μεν ουν εκ της στοάς φήθησαν πάθος είναι ορμήν σφοδρών και ορμήν άλογον, λαμβάνοντες το υπεναντίον τω ορθή λόγω. ουκ εύ· ούτε γαρ πάν πάθος σφοδρών ούτε πάν υπεναντίον

τα λόγω, αλλά τίνα και οικεία εστιν αγαθώ.3

Τους+ γούν απαθείς και σκληρούς τα ήθη ψέγομεν και άμα το ορεκτικόν μόριον της ψυχής, εξελεϊν μεν παντελώς αμήχανον της ψυχής, κοσμήσαι δε ώσπερ και το λεχθέν έχουν δύνατον. είη δ' αν κεκοσμημένον εν τή των πάθων συμμετρία, ότι δέ εστί τι ορεκτικών και παθητικόν της ψυχής, σκεπτέον έν άλλοις. Τών δε εκ του Περιπάτου 5 των παλαίων παρ' ουδενί ευρίσκομεν τον ορισμός του πάθους. των δε ύστερον 'Ανδρόνικος μεν είρηκε πάθος είναι της ψυχής κίνησιν άλογον δι' 8 υπόληψιν κακού και αγαθού άλλο γαρ 9 λαμβάνων, ου το υπεναντιoν τo το ορθό λόγω ώσπερ οι εκ της στοάς, αλλά το του αλόγου της ψυχής μορίου κίνημα. βοηθός " δε το πάθος της ψυχής κίνησιν άλογον, έχουσάν τι μέγεθος. άλογον μεν λαμβάνων και αυτός την του αλόγου 12 της ψυχής μορίου κίνησιν. το δε μέγεθος προστιθείς, επειδή γίνονται τινες και άλλαι κινήσεις του αλόγου της ψυχής μορίου μετ' οικειώσεως 13 της πρός τινας και αλλοτριώσεως βραχείας. τας ούν μετά βραχείας 14 ουκ άξιον ηγείτο ονομάζειν πάθη.15 ουκ οίδα δε όπως ταύτα 16 είπε. πάσα γαρ κίνησις του παθητικού της ψυχής μορίου αν μη λανθάνη πάθος 17 αν είη του σώματος. ου μόνον δε ή συν μεγέθει. το δέτ8 καταλλοίωσιν19 ώσπερ και πάσα κίνησης σώματος ου κατ’ αλλοίωσιν 20 αν μη λανθάνη, το 22 πάθος αν του σώματος προσκείται, ότι ταύτα έoικεν η κατά τα πάθη μεταβολή της ψυχής και δε 'Ανδρόνικος ειπων δι' υπόληψιν αγαθών ή κακών γίνεσθαι το πάθος, πρώτον μεν ίσως ήγνόησεν 23 ότι γίνεται τινα πάθη εξ αυτής 24 της φαντασίας χωρίς συγκαταθέσεως και υπολήψεως. και γαρ κατά την αίσθησιν αυτήν 25 ότε ηδύ ή λυπηρόν φανή,

'γενικώτατον VR. a.
2 årrà riva desunt a Cod. Par. b. mutilissimo hoc loco.

3 αγαθών Par. b. οικεί έστιν αγαθα FI. b. VR. 8. οικεία εστιν αγαθός» ίσως ουκ οικεία
και αγαθά.
4 FΊ. b. f. 368. verso.

5 VR. a. in textu περί πάθω. 6 Codd. Ρar. ευρισκομένου.

7 τον om. VR. a. V. b. Florent. 8 dio Codd. Par.

9 άλλο γαρ Codd. universi; legas autem άλογον.

19 υπερανσιόν VR. a. " Ρar. b. Rom. et Flor. βοηθή. VR. a. in marg. ίσως βοηθόςη δε άλλη βίβλ. βοηθος.

12 λόγον Fl, b.

13 Paris. omnes –κειος. 14 τας ούν μετα βρ. abest a P. b. VR. a. in marg. ίσως ως ουκ, αλλ' ή βίβλος τας ούν μετά βρ.

15 V. b. et FΙ. 6, πάθει.
16 VR. a. V. 6. FI. b. τούτο είπε.

17 FI. a. πάθη.
18 Ρ. Ρ. τα δε.
19 Addit P. b. επι του.

το VR. a. αλλοιώσεως. 21 FI. 8. λανθάνει.

22 FI. a. τω. Fl. b. car. articulo.
23 VR. a. et FΙ. b. ήγνοήκεν ; in marg. ήγνόησεν ή βίβλος.
14 FI. a, αυτού. FI. b. εξ αυτής φαντ.

25 F1, 4, αυτό,

[ocr errors]

ενίοτε γίνεται πάθος της ψυχής, ότι ου μόνον μετά τας υπολήψεις, αλλά και προ των υπολήψεων τα πάθη γίνονται.

VR. a. 76.

V. b. 116 b. μηνύουσι δε τούτο μάλιστα αι επιθυμίαι. έδων γάρ τις πολλάκις έν επιθυμία εγένετο καλού ή καλού ουδέποτε γαρ υπολήψεως πρότερον γενομένης. έτι πολλάκις και γίνονται ου πάντως υπολήψεως γινομένης εί τι αγαθόν πάρεστιν, οίον επειδαν υπό ευτραπέλου 5 λόγου κινήται της ψυχής το άλογον ου γαρ υπολαμβάνομεν τότε αγαθόν τι ημίν παρεϊναι, αλλ' όλως υφ' ιδέας κινούμεθα, έστι δ ότε και υπολήψει του αγαθού ακολουθεί7 το ήδεσθαι. τη δε υπολήψει του κακού ακολουθεί το8 λυπείσθαι, κινουμένης δηλονότι της ψυχής, ως του μεν αγαθού ήδέος όντος, του δε κακού, λυπηρού. μήποτ' ούν και το πάθος, κίνησης του αλόγου της ψυχής υπό ηδέος9 ή λυπηρού.το εάν τε γαι μετά φαντασίαν ακολουθήση το πάθος, εάν τε μεθ' υπόληψιν πάντως ω επί ήδεί ή λυπηρά γίνεται, δ και μηνύει, γενικώτατα 12 πάθη όντα την δε ηδονήν και την λύπην. γενικά δε πάθη οι μεν εκ της στοά έφασαν είναι ηδονήν και λύπην, φόβον, επιθυμίαν. γίνεσθαι μεν γαρ το πάθη έφασαν δι' υπόληψιν αγαθού και κακού. άλλ' όταν μεν ως ει παρούσι τοις αγαθοίς κινήται η ψυχή 13 ηδονήν 14 είναι, όταν δε ως πι παρούσι τους κακούς, λύπην. Πάσα δε επί τοίς μέλλουσι προσδοκομένοις αγαθούς επιθύμια όρεξις ούσα ως φαινομένου 16 αγαθού. κακών δε προσδοκωμένων το συμβαίνον πάθος ίσως και 17 λύπην φόβον έλεγος άξιον δε απορήσαι τι δήποτε τον μεν 18 φόβον παρειλήφαμεν ως πάθς γενικόν, καίπερ είδος λύπης όντα. έστι γαρ ο φόβος λύπη επιπροσδκωμένη 19 και ούχ ως οιωδήποτε 20 ου γαρ φαμεν φοβείσθαι τον προσδ

• Fl. a. μέρος.

2 VR. 8. το γαρ ουκ έχει η βίβλος. 3 Sic V. b. el Fl, b. In textu VR. a. et Fl, a, πολιτικής. + VR. a. ίσως ήτι, αλλ' ή βιβλ. καλώς εί τι (sic Fl. a.) ή δε άλλη, ότι.

5 FI. b. ευτραπελίας. 6 Sic Fl. a. et F1. b. VR. a. Ισως παρεϊναι, οίμαι και δε βίβλ» δοκεϊ δε έχειν» πιν αλλ' άλως. το δε λοιπα ίσως ώδε πως, αλλ' άλως υφ' ηδέος κινούμεθα. 7 F1. b. ακολου.

8 Desunt hæc VR. a.

9 VR. a. in marg. υφ' ηδέος. " In margine V. b. Apollinaris : pathos motio irrationalis partis in anima ab jucundo vel molesto.

VR. a. lp' jd. Fl. inl. 12 γενικώτατου VR. a.

13 V. b. Fl. a. et Fl. b. τη ψυχή

14 ν. 6. F1. 6. ηδονή. 's Fl. a. xãouv. Sic textus VR. a. sed in margine : lows tãoco åra'Biba. πάλιν et sic V. b.

16 V. b. et FΙ. 6. φερομένου, είc. 67 VR. a. ίσως και λύπην.

18 Mir solus Fl. b. addit. 19 Fl. a. έστι προσδοκωμένη κακώ, VR. a. ίσως προσδοκωμένη κακω, et sic V. b. ct FI. b.

20 VR. 4. in Barg. : και ουχί οίωδηποτε. ή δε βιβλ. έχει οίω δήποτε. ν. 6. οίω δήπ.

κούντα πενίαν, αλλά μάλιστα δοκεί φόβος είναι και κυρίως, όταν των προσκινδυνοντών περί σωτηρίαν φερόντων κακών και προσδοκία ή, τόδ' αντικείμενον αυτο πάθος παρήκεν.3. λέγω δε το θράσος και κατά προσδοκίαν γινόμενος του μηδεν έσεσθαι κακόν ή κάν γένηται κρατήσεις αυτού. υπό γάρ τοιαύτης τινός υπολήψεως γίνεται το θάρσος ουκ αυτής της προσδοκίας όντος πάθος, αλλά του επακολουθούντος κινήματος εν τω λόγω. την δε οργήν τιθέντες παρήκαν. λέγουσι μεν γαρ αυτην επιυμίαν είναι. έστι δε ουκ επιθυμία, αλλ' υπό το αυτό και γένος ορέξεις γαρ άμφω, αλλ' η μεν επιθυμία του δέος ψιλώς, η δε τού αντιλυπήσαι. πως δε ουδέ άει, του αντιλυπήσαι: οι γούν πάτερες οργιζόμενοι τους δεύσιν ουκ ορέγονται του αντιλυπείν, μήποτ' ουν κοινώς έστι και οργή ανησις της ψυχής υπό του ήδικηκέναι δοκούντος και άλλα τε πλείω άν τις κη περί τούτων λέγειν. ο δε Πλάτων τα μεν πολλά φαίνεται δηλών α ανώτατα και πάθη, ηδονήν και λύπην, έν τε άλλους και επειδαν λέγη μθήνται ρεϊν 7 δύο γαρ αύται πηγαι μεθ' ετέρου εις έτερον δεί, περί ηονής λέγων και λύπης. ως δέον τούτοις τοις πάθεσι γενικούς ούσι των άλων πάθων απάντων. έστι δ' ότε καταριθμείται πάθη έξ. ηδονήν, λπην, φόβον και θάρσος, επιθυμίαν, θυμόν, τα γνωριμώτατα ως έμοίγει δοεί καταριθμούμενος.8 τάχα δε, ουκ 9 άλογον γενικώτατον μεν φάναι ηδοήν και λύπην, ηδονήν μεν ενέργειας του κατά φύσιν ανεμποδίστου,19 λύτην " δε, όταν εμποδίζηται το κατά φύσιν ενεργείν. είς γαρ ταύτα των των πάθων αναγωγήν 12 ποιείσθαι, είναι δε τούτων είδη, την δε εν μέρει λεγομένην ηδονήν, και την εν μέρει λύπην, ομώνυμον τοίς γνεσι την μεν ούν διάχυσιν επί τοίς παρούσι ήδέσι, την δε 13 λύπης δε σύγχυσιν επί τους παρούσιν λυπήροις. πάλιν δε θάρσος μεν ηδονήν

14 διά προσδοκίαν του μηδέν έσεσθαι δεινόν, ή κάν γένηται, κρατήσεν του δεινού. φόβον δε λύπην διά προσδοκίαν δεινών. προς δε τούτοις αρίμεϊν ειώθασι τα πάθη, την φιλίας και το μίσος, φιλίαν λαμβάνοντες την των αντιπεπονθότων έννοιαν.15 αύτη γαρ ήδη διάθεσίς τις. αλλά την κατά το φιλείν γινομένην κίνησιν της ψυχής, ή αντικείται η κατά το μισείν κίνησις. ανάγεται δε το μεν φιλείν εις την ηδονήν. οικείωσις γάρ τις ιδία γίνεται προς το φιλούμενον. τουναντίον δε εν τα μισείν, αλλοτρίωσις και λύπη εν τω οράν και ακούειν του μισουμένου και όλως οπωσούν έτυγχάνειν τω μισουμένω. συναριθμούται δε εν τοϊς πάθεσι και χάρις και οργή, ών ή μεν χάρις εις ηδονήν ανάγεται,

TID

προσκινδυνοντών Fl. 6. ; VR. a. ίσως προσεκίνδυνον, και η βιβλ. πρός κίνδυνον. 1 VR. a. ή άλλη βίβλ. παρά.

3 V. b. et FΙ. b. –ηκαν. 4 V. a. ίσω, θάρσος.

5 VR. a. in textu αυτόν. 6 VR. a. in textu ανωτάτω; in marg. ανώτατα η β. 7 V. b. μεθυντ. δ. addit; desunt VR. a. 8 Sic V. b. VR. a. in marg. ίσως καταριθμούμενα και ώδε η βίβλ. 9 Car. oux V.b. Το VR. a. in textu, V. 6. Fl. a. Fl. b, ανεμπόδιστον. 1 V. b. et FΙ. b. λύπη.

12 V. b. αναγωγείν.

13 om. V. b. 14 V. b. F1. 5, τιμώ. Fl. aτιμά.

15 V. b. et F1. b. άνοιας.

« السابقةمتابعة »